Адной з абавязковых умоў, якую павiнен утрымліваць працоўны дагавор, з'яўляецца аплата працы работніка (пункт 7 артыкула 19 Працоўнага кодэкса).
Кожны работнік мае права на своечасовую і ў поўным аб'ёме выплату заработнай платы, вызначаную ўмовамі заключанага працоўнага дагавора, паколькі згодна з пунктам 4 артыкула 55 Працоўнага кодэкса пры арганізацыі працы работнікаў наймальнік абавязаны выдаваць заработную плату ў тэрміны і памерах, устаноўленых заканадаўствам, калектыўным дагаворам, пагадненнем або працоўнай дамовай.
Неафармленне працоўных адносін у адпаведнасці з патрабаваннямі заканадаўства з'яўляецца відавочнай прыкметай выплаты заработнай платы «ў канвертах».
Заработная плата «у канверце» - гэта тая частка заработнай платы, якая не прапісана ў працоўным дагаворы і з якой наймальнік не выплачвае абавязковыя адлічэнні ў бюджэт Фонду сацыяльнай абароны насельніцтва і падаходны падатак з фізічных асоб. Аперацыі па такой выплаце не адбіваюцца ў рэгістрах бухгалтарскага ўліку і не афармляюцца дакументальна.
Матывуючы работніка пагадзіцца на выплату заработнай платы «ў канверце» наймальнік у якасці аргументу выказвае нібыта клопат аб працаўніку: «Без выплаты ўзносаў і падаткаў сума заработнай платы, якая выдаецца на рукі, будзе нашмат больш, чым афіцыйная». Пры гэтым, наймальнік замоўчвае, што працаўнік пазбаўляецца многіх правоў і сацыяльных гарантый, прадугледжаных заканадаўствам. Больш за тое, існуе рызыка не атрымаць такую зарплату наогул. Паскардзіцца на наймальніка ў гэтым выпадку можна, але атрымаць абяцаную заработную плату практычна немагчыма.
У працаўніка, які атрымлівае ад наймальніка заработную плату «ў канверце»:
- адсутнічаюць афіцыйныя звесткі пра фактычна атрыманай заработнай плаце, што ставіць пад пытанне, напрыклад, атрыманне крэдыту на будаўніцтва, набыццё аўтамабіля і г.д.;
- у выпадку хваробы будзе праведзена выплата па бальнічным лісце толькі з разліку заработнай платы, абумоўленай умовамі працоўнага дагавора;
- пры сыходзе ў сацыяльны водпуск па цяжарнасці і родах дапамога па цяжарнасці і родах будзе налічана з афіцыйнага сярэднямесячнага заробку;
- адсутнічаюць гарантыі на пакладзеную па законе пенсію.
Яшчэ горш сітуацыя можа складвацца, калі работнік атрымаў калецтва ў выніку няшчаснага выпадку на вытворчасці або прафесійнага захворвання. Выплаты ў выніку такога пашкоджання здароўя «Белдзяржстрах» таксама будзе вырабляць грунтуючыся на афіцыйнай часткі заработнай платы.
Менавіта для абароны правоў работніка і патрабуецца абавязковае афармленне працоўных адносін у адпаведнасці з патрабаваннямі заканадаўства. Пры гэтым, гарантыі і кампенсацыі, на якія можа разлічваць работнік згодна з Працоўным кодэксам, могуць быць рэалізаваны ім без выкарыстання судовай абароны толькі пры заключэнні з наймальнікам працоўнага дагавора ў пісьмовай форме.
Наймальніку таксама варта памятаць, што за парушэнне ўстаноўленага парадку прыёму работнікаў на працу ўстаноўлена адміністрацыйная адказнасць у выглядзе штрафу ў памеры да 580 руб. (ч. 6 арт. 10.12 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях).
А за нявыплату або няпоўную выплату ва ўстаноўлены тэрмін заработнай платы, іншых выплат, належных работніку ад наймальніка ў адпаведнасці з заканадаўствам, - да 1 450 руб. За такія ж парушэнні, учыненыя паўторна на працягу аднаго года пасля накладання адміністрацыйнага спагнання, прадугледжаны штраф да 2 900 руб. на фізічную асобу (ч. 3, ч. 4 арт. 10.12 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях).
Давайце пра сваю будучыню задумвацца ўжо сёння!
Дэпартамента дзяржаўнай інспекцыі працы
